การรับรู้และการเข้าถึงแหล่งข้อมูลออนไลน์ เพื่อสร้างกิจกรรมทางกายให้ดีขึ้นได้ ภายใต้สถานการณ์โควิด-19

นันท์สินี ศิริโกสุม, สุรศักดิ์ เพ็ญใหม่ และ ณัฐพร นิลวัตถา

ในช่วง 1 ปีที่ผ่านมาสถานการณ์การแพร่ระบาดของโรคโควิด-19 ทำให้ประชาชนจำเป็นต้องใช้ชีวิตอยู่ที่บ้านมากขึ้น ส่งผลให้ระดับการมีกิจกรรมทางกายของคนไทยลดลงจากเดิมในปี 2562 ร้อยละ  74.6 เหลือเพียงร้อยละ 55.5  ในปี 2563 นับว่าระดับการมีกิจกรรมทางกายที่เพียงพอของประเทศไทยต่ำที่สุดในช่วง 9 ปี 1 โรคโควิด-19 ถือเป็นปัจจัยรบกวนที่ส่งผลให้คนไทยมีกิจกรรมทางกายที่ลดลง ซึ่งทำให้เรามีการปรับเปลี่ยนวิถีการใช้ชีวิตใหม่หรือ ชีวิตวิถีใหม่ ประชาชนใช้ชีวิตอย่างระมัดระวังตัวเองมากขึ้น ซึ่งหลาย ๆ หน่วยงานที่เกี่ยวข้องต่างพากันออกมารณรงค์ส่งเสริมให้คนกลับมาใช้ชีวิตได้อย่างปกติอีกครั้ง หลังจากที่ระดับกิจกรรมทางกายลดต่ำลง อย่างเช่น ในการจัดงานวิ่งของ สสส. มีมาตรฐานงานวิ่งวิถีใหม่ Thai Health Day Run 20202 ถือเป็นการสาธิตการจัดงานวิ่งในรูปแบบวิถีใหม่ในสถานการณ์จริง เพื่อยกระดับกิจกรรมของการเดิน-วิ่ง เพื่อสุขภาพให้เป็นมาตรฐานในแบบ New Normal ซึ่งเมื่อสถานการณ์ดีขึ้นประชาชนก็เริ่มที่จะออกมาทำกิจกรรมในพื้นที่สาธารณะ เริ่มออกมาทำงานนอกบ้านจากเดิมที่ต้องทำงานที่บ้าน เพื่องดการเดินทางในการมาทำงาน ซึ่งมาตรการต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นนั้นก็นับว่ามีส่วนสำคัญในการฟื้นฟูให้ระดับกิจกรรมทางกายของคนไทยเพิ่มขึ้น

และอีกหนึ่งมาตรการที่ควรรณรงค์ส่งเสริมให้เกิดขึ้นนั่นก็คือ การสื่อสารกิจกรรมทางกายจึงเป็นสิ่งสำคัญในการสื่อสารความรู้ ความเข้าใจ และสร้างความตระหนักในเรื่องของกิจกรรมทางกายในยุคชีวิตวิถีใหม่แก่ประชาชน เป็นมาตรการที่ทำได้ง่ายและรวดเร็วที่สุด เป็นการสร้างการรับรู้ในวงกว้างได้อย่างรวดเร็ว เพราะยุคสมัยปัจจุบันนี้ การเข้าถึงสื่อออนไลน์ทำได้ง่ายและไวขึ้น ผู้คนจะสามารถรับรู้ข่าวสาร ข้อมูล องค์ความรู้ หรือกิจกรรมต่าง ๆ ได้ ผ่านช่องทางนี้ แต่จากการสำรวจของโครงการพัฒนาระบบเฝ้าระวังติดตามพฤติกรรมด้านกิจกรรมทางกายของประชาชนไทย ปี 2563 ศูนย์พัฒนาองค์ความรู้ด้านกิจกรรมทางกายประเทศไทย (ทีแพค) สถาบันวิจัยประชากรและสังคม มหาวิทยาลัยมหิดล พบว่า ประชาชนมีการรับรู้และเข้าถึงสื่อออนไลน์หรือเว็บไซต์ ที่ให้ความรู้เกี่ยวกับกิจกรรมทางกาย อยู่เพียงร้อยละ 13.6 เท่านั้น ซึ่งถือว่ายังอยู่ในระดับที่ต่ำมาก ทั้ง ๆ ที่การใช้มาตรการสร้างการรับรู้ด้วยการใช้สื่อออนไลน์เป็นวิธีการที่ง่าย และคนสามารถเข้าถึงได้มากที่สุด แต่กลับยังมีคนเข้าถึงได้น้อย ดังนั้น การเร่งรณรงค์ส่งเสริมในด้านการรับรู้และสร้างองค์ความรู้กิจกรรมทางกายด้วยการใช้สื่อออนไลน์ จึงควรเป็นเรื่องที่ต้องทำอย่างเร่งด่วน

 

มุมมองของแวดวงวิชาการ: เราจะสร้าง (กิจกรรมทางกาย) ให้ดีขึ้นได้อย่างไร3

โรคโควิด-19 ได้ส่งผลกระทบต่อชีวิตของประชาชนส่วนใหญ่ทั่วโลก มีการเผยแพร่สิ่งพิมพ์ วารสารวิชาการต่าง ๆ มากมาย เกี่ยวกับโรคโควิด-19 และกิจกรรมทางกายอย่างแพร่หลายในปี 2563 ซึ่งครอบคลุมหัวข้อต่าง ๆ รวมถึงผลกระทบของการปิดเมืองและ โรคโควิด-19 ต่อระดับกิจกรรมและพฤติกรรมทางกายในผู้ใหญ่ เด็ก และวัยรุ่น ผลจากการงดการทำกิจกรรมในพื้นที่สาธารณะ แต่จำเป็นต้องทำกิจกรรมขณะอยู่ในบริเวณพื้นที่กักตัว จะมีอิทธิพลต่อชีวิตเราในอีกไม่กี่ปีข้างหน้า ซึ่งเราได้บทเรียนจากสถานการณ์โควิด-19 นี้อย่างมาก ในแง่ของการเปลี่ยนแปลง ต่อพฤติกรรมของการมีกิจกรรมทางกายและสภาพแวดล้อม และหวังว่าสิ่งนี้จะนำไปสู่การพัฒนาเชิงบวกสำหรับด้านกิจกรรมทางกายและสุขภาพและจะช่วยให้เราสร้าง (กิจกรรมทางกาย) ให้ดีขึ้นได้ ดังหัวข้อต่อไปนี้

1. ความจำเป็นในการทำงานร่วมกันระหว่างภาคส่วนและแนวทางเชิงระบบ

สำหรับการทำงานร่วมกันระหว่างภาคส่วนและแนวทางเชิงระบบซึ่งได้รับการยอมรับเมื่อเร็ว ๆ นี้ โดย International Society for Physical Activity and Health (ISPAH) ในการลงทุนด้านกิจกรรมทางกาย 8 ประการ4 ซึ่งรายละเอียดและเนื้อหาของความคุ้มค่าและคุ้มทุนกับการดำเนินงานนี้ สามารถอ่านเพิ่มเติมได้จาก https://tpak.or.th/?p=4254 อีกทั้งความสำคัญของแนวทางเหล่านี้สามารถใช้ได้ทั้งจากมุมมองทั่วโลกสำหรับหน่วยงานระหว่างประเทศ เช่น องค์การอนามัยโลก (WHO) และองค์การทุนเพื่อเด็กแห่งสหประชาชาติ (UNICEF) แต่ยังรวมถึงในประเทศต่าง ๆ ด้วย แม้ว่าการตอบสนองของประเทศจะแตกต่างกันไป แต่ก็เป็นที่ชัดเจนว่าการสาธารณสุขเพียงอย่างเดียวจะไม่ช่วยให้เราผ่านพ้นการแพร่ระบาดนี้ไปได้ หน่วยงานของรัฐหลายแห่งต้องระดมทรัพยากรเพื่อตอบสนองต่อสถานการณ์โควิด-19 และมีการเรียกร้องให้มีผู้ที่ความเชี่ยวชาญทางวิทยาศาสตร์หลายสาขา จำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องใช้แนวทางนี้ต่อไป ในด้านกิจกรรมทางกายและสุขภาพโดยเฉพาะอย่างยิ่งในเรื่องการสร้างสภาพแวดล้อมที่เอื้ออำนวยสำหรับการมีกิจกรรมทางกาย

2. การวิจัยและการรายงานผลการวิจัยกับการสื่อสารข้อมูลทางวิทยาศาสตร์ที่มีประสิทธิภาพ

แม้ว่าเราจะหวังว่าวิกฤตเช่นโควิด-19 นี้จะทำให้คนทั้งโลกหันมาสนใจข้อมูลเชิงวิทยาศาสตร์เพื่อหาคำตอบ แต่ด้วยความสามารถของโซเชียลมีเดียในการแพร่กระจายข่าวปลอม และรัฐบาลชั้นนำบางแห่งดูเหมือนจะไม่ทำตามวิทยาศาสตร์ เครือข่ายนักวิทยาศาสตร์จึงถูกบังคับให้เผชิญกับความจริงที่น่าเป็นห่วงที่วิทยาศาสตร์ไม่สามารถให้คำตอบที่ชัดเจน นอกจากนี้การเปลี่ยนแปลงอย่างต่อเนื่องของวิทยาศาสตร์เกี่ยวกับโรคโควิด-19 ทำให้การสื่อสารคำแนะนำด้านสาธารณสุขที่ชัดเจนและน่าเชื่อถือทำได้ยากขึ้น สิ่งที่เราสามารถนำไปใช้ในด้านกิจกรรมทางกายและสุขภาพ คือ การนำความรู้จากรายงานผลการวิจัยสู่แนวทางการปฏิบัติ และสื่อสารผลการวิจัยที่มีข้อยืนยันทางวิทยาศาสตร์ ที่มีความสำคัญให้มากขึ้น ด้วยการเผยแพร่เอกสารแนวทางล่าสุดขององค์การอนามัยโลกปี 2020 เกี่ยวกับกิจกรรมทางกายและพฤติกรรมเนือยนิ่ง เป็นโอกาสที่จะทำให้การฟื้นกิจกรรมทางกายดีขึ้นในระดับโลกได้ ในพื้นที่เราจำเป็นต้องพิจารณาว่าผลการวิจัยเกี่ยวกับกิจกรรมทางกายและพฤติกรรมเนือยนิ่ง ได้รับการสื่อสารอย่างไร ในลักษณะที่คำนึงถึงความเป็นจริงตามบริบท และอาจมีการรับรู้ข้อความที่ขัดแย้งกัน หรือเรื่องเล่าในวงกว้างที่อาจขัดแย้งกับความพยายามของผู้เขียนในการส่งเสริมกิจกรรมทางกายและการจัดเตรียมความพร้อมของสภาพแวดล้อมในการงานใช้

3. อย่าปล่อยปะละเลยสุขภาพจิต

อาจเป็นที่ถกเถียงกันอยู่ว่าการวิจัยเกี่ยวกับประโยชน์ของกิจกรรมทางกายได้ให้ความสำคัญกับสิ่งที่เกี่ยวข้องกับสุขภาพร่างกายในอดีต เช่น การป้องกันโรคไม่ติดต่อเรื้อรังและการควบคุมน้ำหนัก แม้ว่าจะมีหลักฐานที่น่าเชื่อถือว่ากิจกรรมทางกายเป็นประโยชน์ต่อสุขภาพจิตในกลุ่มอายุต่าง ๆ แต่ดูเหมือนว่าสถานการณ์โควิด-19 จะทำสุขภาพจิตของคนดูแตกต่างกันไปในแต่ละพื้นที่ทั่วโลก อีกทั้งยังมีงานวิจัยในหัวข้อเกี่ยวกับพฤติกรรมที่พบได้บ่อย ได้แก่ ความสำคัญของการเล่นอย่างกระตือรือร้นเพื่อสุขภาพทางสังคม และอารมณ์ของเด็ก (โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อต้องเผชิญกับระยะเวลาการใช้หน้าจอที่เพิ่มขึ้นจากการปิดเมือง) และคุณค่าของการทำกิจกรรมสันทนาการ (โดยเฉพาะการอยู่ในธรรมชาติ) ถือเป็นการใช้สภาพแวดล้อมภายในบ้านเพื่อการพักผ่อนหย่อนใจ

4. เพิ่มกิจกรรมทางกายตามวาระสำคัญ

ในหลายประเทศที่มีรายได้สูง ในสถานการณ์โควิด-19 ได้เพิ่มโอกาสให้มีการส่งเสริมการคมนาคมขนส่งโดยการสร้างทางจักรยานใหม่ ประชาชนมีการสัญจรบนถนนน้อยลงทำให้ถนนดูโล่งและมีการปรับปรุงโครงสร้างพื้นฐานทางเท้าใหม่เพื่อสร้างสภาพแวดล้อมที่น่าอยู่มากขึ้น หลายอย่างอาจเป็นการปรับเปลี่ยนเพียงชั่วคราว แต่ก็จำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องพิจารณาว่าการพัฒนาเหล่านี้จะสามารถทำให้ถาวรและมีความยั่งยืนได้มากขึ้นอย่างไร แม้จะมีการปรับปรุงสิ่งเหล่านี้ให้ดีขึ้นอยู่จำนวนมากมาย แต่ก็เป็นไปได้ว่าในหลายประเทศ ในทุกระดับ กิจกรรมทางกายอาจไปลดลำดับความสำคัญของรายได้ลงไปอีก ทั้งในระดับบุคคลและรัฐบาล ท่ามกลางความกังวลทางเศรษฐกิจและความจำเป็นในการจัดสรรงบประมาณและทรัพยากรไว้เพื่อสำหรับการป้องกันโรคโควิด-19 กิจกรรมทางกายจะคุ้มค่าอย่างไรเมื่อต้องตัดสินใจด้านนโยบายและการจัดสรรงบประมาณทั่วโลก โรคโควิด-19 และข้อจำกัดจากการปิดเมืองได้ขยายความไม่เท่าเทียมกัน ความไม่มั่นคงทางอาหาร และความหิวโหยเป็นเรื่องที่เกิดขึ้นในประเทศเศรษฐกิจชั้นนำของโลก และปัญหาเหล่านี้เลวร้ายลงในหลายประเทศที่มีรายได้ต่ำและปานกลาง โดยเฉพาะการส่งเสริมให้ผู้หญิงที่มีภาระในการเลี้ยงดูบุตรที่ว่างงานและมีความวิตกกังวลกับเด็กที่กำลังหิวโหย การออกไปข้างนอกและทำกิจกรรมทางกายในสภาพแวดล้อมที่ดูไม่สวยงามและไม่ปลอดภัย ดูเหมือนว่ายังคงต้องหาทางออกของมาตรการ นโยบายที่สอดคล้องกับชีวิตความเป็นอยู่ของประชาชน

5. การส่งเสริมให้เด็กนักเรียนเข้าถึงข้อมูลออนไลน์ เพื่อเพิ่มกิจกรรมทางกายของเด็กในโรงเรียน

Department for Education ได้เปิดตัวแพลตฟอร์มออนไลน์ใหม่บน YouTube มีการนำเสนอเนื้อหาที่สร้างสรรค์ และสนุกสนานให้กับเด็กและเยาวชนมีโอกาสออกกำลังกาย โดยวิดิโอมีเนื้อหาเพียง 30 นาที โอกาสในการออกกำลังกายในช่วงวัยเรียนเป็นวิธีที่ดีที่สุดสำหรับเด็กและเยาวชน การมีแหล่งข้อมูลที่เป็นนวัตกรรมใหม่ ๆ เพื่อช่วยให้โรงเรียนหาวิธีที่ดีที่สุดในการเพิ่มกิจกรรมทางกายของเด็กในโรงเรียนแม้จะมีมาตรการป้องกันโรคโควิด-19 ที่ทำให้ครูและนักเรียนอยู่ห่างไกลกันก็ตาม แพลตฟอร์มออนไลน์นี้ถือเป็นการช่วยให้นักเรียนเข้าถึงข้อมูลโดยปลอดภัยจากโรคโควิด-19 ได้จากที่บ้าน และยังเป็นการรวมวิดีโอจากหลาย ๆ โรงเรียนและผู้นำเยาวชนทั่วประเทศที่แบ่งปันแนวทางปฏิบัติที่ดีที่สุด ซึ่งจะช่วยให้นักเรียนมีความกระตือรือร้นและมีสุขภาพที่ดีในช่วงวัยเรียน5

จากแนวทางการเสริมสร้างและฟื้นฟูกิจกรรมทางกายให้ดีขึ้น จะเห็นได้ว่า การสื่อสารความเข้าใจ เพื่อการรับรู้ในวงกว้าง และการสร้างความตระหนักรู้ ในเรื่องของกิจกรรมทางกายให้กับประชาชน เป็นเรื่องที่สำคัญและทำได้โดยง่าย ทั้งยังเป็นการผลักดันให้หน่วยงานต่าง ๆ  ที่มีส่วนเกี่ยวข้องทำการวิจัยเกี่ยวกับการรายงานผลการวิจัย และการสื่อสารทางวิทยาศาสตร์ที่มีประสิทธิภาพ การสร้างสภาพแวดล้อมและความพร้อมของสภาพแวดล้อมที่เอื้ออำนวยต่อการมีกิจกรรมทางกายก็เป็นสิ่งสำคัญ รวมถึงต้องมีการตรวจสอบความถูกต้องของข้อมูลที่จะเผยแพร่ นอกจากนั้นการให้ความสำคัญกับสุขภาพจิตของประชาชนในขณะที่มีการปิดเมืองและมีการทำกิจกรรมทางกายภายในบ้าน ก็เป็นสิ่งที่ควรตระหนักถึงการบูรณาการโครงสร้างพื้นฐานให้มีความยั่งยืนต่อการใช้งาน จะช่วยสร้างสถานการณ์ของโรคโควิด-19 และกิจกรรมทางกายให้ดีขึ้นได้


เอกสารอ้างอิง

1. ปิยวัฒน์ เกตุวงศา และกรกนก พงษ์ประดิษฐ์. (2563). REGENERATING Physical Activity in Thailand after COVID-19 Pandemic: ฟื้นกิจกรรมทางกายในประเทศไทยหลังวิกฤตโควิด-19. ศูนย์พัฒนาองค์ความรู้ด้านกิจกรรมทางกายประเทศไทย สถาบันวิจัยประชากรและสังคม มหาวิทยาลัยมหิดล ร่วมกับสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ. นครปฐม: บริษัท ภาพพิมพ์. Available from: https://tpak.or.th/?p=3984.

2. มาตรฐานงานวิ่งวิถีใหม่ Thai Health Day Run 2020. Available from: https://bit.ly/30nktog

3. COVID-19 and Physical Activity: How Can We Build Back Better?. Available from: https://journals.humankinetics.com/view/journals/jpah/18/2/article-p149.xml

4. ISPAH’s Eight Investments That Work for Physical Activity. Available from: https://www.ispah.org/resources/key-resources/8-investments/

5. NEW ONLINE RESOURCES LAUNCHED TO BOOST CHILDREN’S PHYSICAL ACTIVITY IN SCHOOLS. Available from: https://www.fenews.co.uk/press-releases/79-sp-821/55358-new-online-resources-launched-to-boost-children-s-physical-activity-in-schools